галоўная  >  прыдзвінскі край  >  пастаўскі раён  > прырода >  запаведнікі, заказнікі, паркі >

 

 

СПОРЫЦКАЯ ЛЕДАВІКОВАЯ ЛАГЧЫНА  >

Ландшафтны геамарфалагічны заказнік прыроды. Знаходзіцца на адлегласці 6 кіламетраў у напрамку на паўднёвы захад ад Паставаў паміж вёскамі Шыркі, Падаляны, Салаўі, Сіманькі, Вялікія Споры, Фалявічы, Яцавічы. Мае плошчу 14, 5 км2.

На тэрыторыі заказніка знаходзіцца унікальная лагчына, якая ўтварылася 20 – 17 тысяч гадоў таму ў выніку разворвання ледавіком горных парод, па якіх ён рухаўся. У выніку гэтага ўтварылася тыповая ледавіковая лагчына шырынёй 1–1,7 кіламетра і даўжынёй больш 7 кіламетраў. У параўнанні з навакольнымі ландшафтамі Спорыцкая лагчына апушчана на 25 – 30 метраў і аддзяляецца ад іх абрывістымі схіламі.

Паколькі цела ледавіка было неаднародным і мела шматлікія трэшчыны і пустоты, у якіх назапашваліся абломкавыя пароды, пасля яго таяння ўтвораныя суглінкі і супесі аселі на паверхню, сфармаваўшы неверагодна разнастайны і маляўнічы рэльеф. Найбольш глыбокія часткі лагчыны запоўнілі воды, утварыўшы такім чынам прыгожую групу азёр: Светлае, Чэцверць, Світа, Світка, Асцюцьева, Споры і некалькі невялікіх вадаёмаў. Па ніжняй частцы лагчыны цячэ рака Спорыца, якая злучае ўсе азёры і нясе ваду на поўнач у Мядзелку.

Асаблівую непаўторнасць ландшафту надаюць разнастайныя ўзгоркі, што ўзвышаюцца на дне Спорыцкай лагчыны і па яе схілах. Іх памеры 50 х 200 метраў, а адносная вышыня – да 35 метраў. Абсалютныя адзнакі паверхні тэрыторыі вагаюцца ў межах 137 – 199 м, вышыня ўзгоркаў дасягае 180,2 м. Самымі высокімі ўзгоркамі з'яўляюцца: гара Гарадзішча на заходнім беразе азёр Світа і Світка – 180 м, гара Гаёк – 165,4 м, гара Споркі на паўднёвым беразе возера Споры – 160 м. Узгоркі купала- і ўвалістападобныя з даволі абрывістымі схіламі да 25 градусаў. Складзены яны амаль поўнасцю з марэнных супесяў і суглінкаў. Дно лагчын і берагі азёр забалочаны, узгоркі пакрытыя лесам або занятыя лугамі.

Па меркаванні вучоных, Спорыцкая ледавіковая лагчына з'яўляецца эталоннай сярод падобных аб'ектаў Беларусі. Добрая захаванасць ландшафтаў і адносная экалагічная чысціня ваколіц стварае выдатныя магчымасці для арганізацыі зон адпачынку і развіцця турызму.

 

ЛІТАРАТУРА

1. “Спорыцкая ледавіковая лагчына” (ландшафтны геамарфалагічны заказнік прыроды) // Пракаповіч, І.М. Ваколіцы Паставаў: помнікі прыроды, гісторыі і культуры з маршрутамі краязнаўчых вандровак / І.М. Пракаповіч. – Паставы,  2004. – С. 11–13.

 

 

© ГУ "Витебская областная библиотека им. В. И. Ленина", 2006 – 2008