галоўная  >  прыдзвінскі край  > віцебск >  вядомыя Ўраджэнцы краю >  героі савецкага саюза > 

 

 

БАТАЛАЎ РЫГОР МІХАЙЛАВІЧ нарадзіўся 15 (28) студзеня 1915 года ў Віцебску. Працаваць пачаў з чатырнаццаці гадоў у віцебскім чыгуначным дэпо, потым некаторы час узначальваў камсамольскую арганізацыю ў толькі што створаным калгасе ў адной з беларускіх вёсак. У 1937 г. скончыў Мінскае ваеннае вучылішча.

У чэрвені 1941 года Рыгор Баталаў камандаваў курсанцкім узводам. Разам з ім зведаў горыч першых няўдач, а пад Масквой атрымаў першую сапраўдную перамогу. Будучы слухачом курсаў пры акадэміі імя Фрунзе (паскораны курс 1942г.), ён у складзе зводнага батальёна быў наводчыкам гарматы пад Мажайскам. У Сталінградзе дваццаціпяцігадовы капітан Баталаў узначаліў стралковы полк. Пад кіраўніцтвам Р. Баталава полк вызначыўся ў многіх баях, удзельнічаў у паланенні фельдмаршала Паўлюса і яго штаба. За поспехі ў баях полк быў узнагароджаны ордэнам Чырвонага Сцяга. Пасля заканчэння Сталінградскай бітвы 29-й дывізіі была прысвоена назва 72-й гвардзейскай.

У канцы лютага 1943 года дывізія была перакінута да Белграда. Гвардзейскі полк Баталава з марша заняў абарону ў раёне Маславай Прыстані, дзе адбіў шматлікія спробы ворага фарсіраваць Паўночны Данец.

Пачалося ліпеньскае наступленне гітлераўцаў. Полк Баталава, знаходзячыся ў першым эшалоне, прыняў на сябе асноўны ўдар праціўніка. Пазіцыі атакавалі дзве варожыя пяхотныя дывізіі і да 6 танкаў. Здавалася, нішто не магло ўстаяць супраць такога масіраванага тарана. Але баталаўцы выстаялі. Васемнаццаць гадзін працягваўся жорсткі бой з пераўзыходзячымі сіламі ворага. Полк Баталава бліскуча выканаў пастаўленую перад ім баявую задачу. Прасунуўшыся цаной велізарных страт на 1,5-2 кіламетры, фашысты вымушаны былі адмовіцца ад далейшага наступлення на гэтым участку і перайсці да абароны.

Неўзабаве, выматаўшы праціўніка, дывізія перайшла ў контрнаступленне і аднавіла становішча. На плячах адступаючых гітлераўцаў 229-ы гвардзейскі стралковы полк адным з першых фарсіраваў Паўночны Данец, захапіў плацдарм і забяспечыў пераправу галоўных сіл дывізіі і арміі на заходні бераг ракі. За гэту аперацыю, праведзеную з вялікім майстэрствам, Р.М. Баталаў быў узнагароджаны другім ордэнам Чырвонага Сцяга.

Разграміўшы фашыстаў пад Белгарадам, дывізія перайшла ў наступленне ў напрамку Харкава, удзельнічала ў яго вызваленні ад захопнікаў.

У верасні 1943 года савецкія войскі, праследуючы адступаўшых гітлераўцаў, выйшлі да Дняпра ў раёне сёл Новы Орлік і Барадаеўка. Пад прыкрыццем воднага рубяжа праціўнік пачаў прыводзіць у парадак свае разгромленыя часці, умацоўваць абарону. Неабходна было з ходу фарсіраваць раку, захапіць плацдарм на яе правым беразе і забяспечыць пераправу асноўных сіл. Выканаць гэту важную задачу камандаванне арміі даручыла палку гвардыі маёра Р.М. Баталава.

У ноч з 24 на 25 верасня 1943 года полк у цяжкіх умовах фарсіраваў Днепр, захапіў плацдарм  і замацаваўся на ім. Разам з першымі байцамі пераправіўся на заходні бераг Р.М. Баталаў, каб непасрэдна на месцы кіраваць адказнай аперацыяй. Адбіўшы шалёныя контратакі гітлераўцаў, полк пад прыкрыццём  цемры ўварваўся ў сяло Барадаеўка і прымусіў праціўніка ў паніцы адступіць. Баталаўцы прасунуліся наперад на чатыры кіламетры, нанесшы ворагу вялікія страты і разбурыўшы ўсю сістэму яго абароны. Цераз барадаеўскі плацдарм адразу ж пераправіліся на правы бераг Дняпра дывізія, а затым уся армія. Наступленне нашых войск паспяхова працягвалася.

Так, паказваючы асабісты прыклад мужнасці, стойкасці і воінскага майстэрства Р.М. Баталаў забяспечыў выдатнае выкананне палком пастаўленай задачы. Увесь асабовы састаў палка тады быў адзначан урадавымі ўзнагародамі, а 9 воінам, у тым ліку Р.М. Баталаву, якія асабліва вызначыліся, было прысвоена высокае званне Героя Савецкага Саюза.

У жніўні 1944 года Баталаў, будучы намеснікам камандзіра 72-й гвардзейскай стралковай дывізіі, актыўна ўдзельнічаў у правядзенні славутай Яса-Кішынеўскай аперацыі. Дывізія прарвала Тыргу-Фурмоскі ўмацаваны раён ворага, а ў канцы жніўня, пераадолеўшы Карпацкі хрыбет, паспяхова развіла хуткае наступленне ў Трансільваніі. Неўзабаве Баталаў быў узнагароджан ордэнам Кутузава II ступені.

У 1944-45 гг. Р.М. Баталаў змагаўся з гітлераўцамі на тэрыторыі Румыніі, Венгрыі, Чэхаславакіі і Аўстрыі, удзельнічаў у вызваленні Будапешта, Браціславы і Прагі.

Пасля вайны закончыў Ваенную акадэмію імя М.Р. Фрунзе, а ў 1959 годзе – Ваенную акадэмію Генеральнага штаба Узброеных сіл СССР. Да 1971 года  служыў у радах Савецкай Арміі, перадаваў маладым воінам і афіцэрам свае багатыя ваенныя веды і вопыт.

У 1960 годзе яму было прысвоена званне генерал-лейтэнанта.

У беларускага пісьменніка М. Аляксеева ёсць раман “Салдаты”. На яго старонках створаны вобразы строгага, але клапатлівага генерал-маёра Сізова, адважнага і вопытнага камандзіра стралковага палка Баталіна, мужнага артылерыста Гунько, смелага і кемлівага разведчыка Шахаева. Здзіўляешся, наколькі жывымі, праўдзівымі паўстаюць перад чытачом карціны баёў, героі рамана. Але мала хто ведае, што прататыпам вобраза Баталіна ў гэтым творы з’явіўся ён, наш зямляк Рыгор Міхайлавіч Баталаў. Аб гэтым сведчыць і надпіс зроблены рукой аўтара: “Р.М. Баталаву – майму аднапалчаніну, выдатнаму военачальніку, які паслужыў прататыпам вобраза Баталіна ў гэтым першым маім творы, - на памяць, М. Аляксееў”.

 

Літаратура  

1. Баталаў Рыгор Міхайлавіч  // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.]. - Мн., 1996. - Т. 2. - С. 344.

2. Баталаў Рыгор Міхайлавіч // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Віцебска : у 2 кн. / рэдкал.: Г.П. Пашкоў [і інш.] ; склад. А.І. Мацяюн ; маст. Э.Э. Жакевіч. - Мн., 2002. - Кн. 1. - С. 619-620.

3. Баталов Григорий Михайлович // Герои Советского Союза : краткий биографический словарь : в 2 т. /  А.А. Бабаков [и др.]. - М., 1987. - Т. 1. - С. 126.

4. Львоў, У. Ад Сталінграда да Прагі / У. Львоў // Віцебскі рабочы. – 1981. – 3 сак. – С. 3.

 

 

ГЕРОІ САВЕЦКАГА САЮЗА

© ГУ "Витебская областная библиотека им. В. И. Ленина", 2006 - 2010